Ở các thung lũng vùng núi phía Bắc, hoa mận, hoa mơ và hoa đào thường nở trong khoảng từ cuối tháng 12 đến tháng 2, rộ quanh Tết Nguyên đán; sau đó đến hoa ban, thường nở rộ vào khoảng cuối tháng 2 sang tháng 3 ở Điện Biên, Sơn La, Lai Châu. Xen giữa là hoa sơn tra trên vùng cao Mù Cang Chải, hoa gạo đỏ bên bờ suối các thung lũng thấp.
Mùa hoa xuân là mùa thung lũng đổi sắc nhanh nhất trong năm: chỉ một hai tuần có thể từ cành khô sang trắng kín rồi rụng hết. Lịch nở phụ thuộc vào độ lạnh của mùa đông năm đó và độ cao của từng vùng. Bài này gom lịch theo từng loài hoa, giải thích vì sao có năm hoa nở sớm trước Tết, có năm muộn sau Tết, và cách vào vườn ngắm hoa sao cho phải phép với người trồng.
Lịch hoa mùa xuân ở thung lũng vùng cao
Khoảng tháng dưới đây là mức thường gặp. Mỗi năm có thể lệch một đến vài tuần, nhất là với mận và đào.
| Loài hoa | Khoảng nở thường gặp | Vùng hay được nhắc | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hoa cải trắng | Khoảng tháng 11 đến tháng 1 | Mộc Châu (Sơn La) | Ruộng cải trồng xen vườn mận, đồi chè |
| Hoa mận trắng | Khoảng cuối tháng 12 đến tháng 2 | Mộc Châu, Vân Hồ (Sơn La); Bắc Hà (Lào Cai) | Rộ quanh Tết, cánh mỏng dễ rụng khi mưa gió |
| Hoa mơ trắng | Khoảng tháng 1 đến tháng 2 | Mộc Châu (Sơn La) | Nở gần cùng mận, hương nhẹ |
| Hoa đào rừng, đào phai | Khoảng tháng 12 đến tháng 2 | Sa Pa (Lào Cai), Mẫu Sơn (Lạng Sơn), vùng cao Lai Châu, Điện Biên | Đào rừng có thể nở sớm từ cuối năm dương lịch |
| Hoa ban | Khoảng cuối tháng 2 đến tháng 3 | Điện Biên, Sơn La, Lai Châu | Mọc rải trên đồi, ven đường, quanh bản |
| Hoa sơn tra (táo mèo) | Khoảng tháng 3 | Vùng cao Mù Cang Chải (Lào Cai) | Cây mọc trên sườn cao, hoa trắng chùm nhỏ |
| Hoa gạo | Khoảng tháng 3 | Thung lũng thấp, ven suối, đầu bản | Đỏ nổi bật trên nền ruộng khô |
Hà Giang cũ (nay thuộc Tuyên Quang) cũng có mùa hoa đào, hoa mận, hoa lê trên cao nguyên đá; chi tiết bạn tìm ở các trang chuyên về Hà Giang. Hoa mai anh đào ở Đà Lạt là một mùa hoa khác, không thuộc nhóm này.
Nếu chỉ có một chuyến, bạn chọn theo mục tiêu: muốn thung lũng trắng hoa mận thì nhắm quanh Tết, muốn đồi núi điểm hoa ban thì nhắm tháng 3.
Hoa mận và hoa mơ: thung lũng phủ trắng quanh Tết
Mận và mơ là cây ăn quả được trồng thành vườn lớn ở nhiều thung lũng cao nguyên Sơn La, rõ nhất ở vùng Mộc Châu và Vân Hồ. Cuối đông, cây rụng gần hết lá rồi bung hoa trắng trên cành trơ, nên cả một sườn đồi hay lòng thung lũng như phủ một lớp trắng mỏng. Những vùng như thung lũng mận Nà Ka ở Mộc Châu được nhiều người biết đến chính vì cảnh này.
Hoa mận cánh mỏng, nhụy dài, khi nở rộ cả vườn trắng xoá; hoa mơ hơi ngả kem, có hương nhẹ hơn. Người không quen khó phân biệt từ xa, và với người đi ngắm thì điều đó không quan trọng bằng chuyện đến đúng tuần. Một vườn mận thường đẹp nhất trong khoảng một hai tuần; sau đó lá non xanh mọc lên, hoa rụng dần, rồi quả hình thành.
Bạn nên nhớ rằng vườn mận là sinh kế của người trồng. Quả mận chín vào khoảng đầu hè là nguồn thu chính, và mỗi bông hoa bị bẻ là một quả không thành. Nhiều chủ vườn mở cửa cho khách vào chụp ảnh, có nơi thu một khoản phí nhỏ; nơi không mở thì bạn ngắm từ đường chung.
Ở Bắc Hà (Lào Cai), mận tam hoa cũng nở trắng các sườn đồi quanh Tết. Cảnh ở đây gắn với chợ phiên và các bản người H'Mông, người Tày trong vùng, nên một chuyến đi mùa hoa có thể ghép với một buổi chợ.
Hoa đào vùng cao: đào rừng, đào phai và đào trồng
Ở vùng cao phía Bắc, bạn sẽ gặp vài kiểu cây đào. Đào rừng mọc tự nhiên hoặc được để lại trên nương, ven đường, quanh bản; cây cao, tán thưa, hoa nhỏ màu hồng nhạt hoặc hồng đậm, nở rải rác trên sườn núi. Đào phai và các loại đào trồng có hoa to hơn, màu đậm hơn, được trồng quanh nhà, dọc đường vào bản.
Đào rừng thường nở sớm, có năm từ cuối tháng 12 dương lịch đã thấy những cây đầu tiên. Vì cây mọc tản mát, cảnh đào vùng cao không phải một vườn kín hoa mà là những đốm hồng giữa nền đá xám, nhà trình tường, ruộng bậc thang để khô. Người chụp ảnh thích chính sự tương phản đó.
Các vùng hay được nhắc là Sa Pa và các bản quanh thung lũng Mường Hoa, Mẫu Sơn ở Lạng Sơn, vùng cao Lai Châu và Điện Biên. Ở những nơi rét nhiều, hoa đào nở cùng lúc với những ngày sương muối, có khi cành hoa phủ một lớp băng mỏng vào sáng sớm, cảnh đẹp nhưng đường lên cũng trơn và nguy hiểm hơn.
Đào quanh nhà là cây của gia đình; nhiều nhà trồng để đón Tết. Bạn có thể xin phép chụp, nhưng đừng bẻ cành hay kéo cây xuống để tạo dáng.
Hoa ban, sơn tra, hoa gạo: khi xuân sang tháng 3
Hoa ban gắn với Tây Bắc trong thơ ca và đời sống của người Thái. Cây ban mọc trên đồi, ven suối, quanh bản; hoa năm cánh màu trắng, có cánh điểm vân tím nhạt. Mùa ban thường rộ vào khoảng cuối tháng 2 sang tháng 3, khi trời đã bớt lạnh, có nắng xuân. Ở Điện Biên, lễ hội hoa ban thường được tổ chức trong mùa hoa; năm nào có tổ chức và vào ngày nào thì bạn xem thông báo của địa phương năm đó.
Khác với vườn mận, hoa ban không phủ kín một sườn đồi mà điểm trắng rải rác trên nền rừng còn chưa xanh hẳn. Đi đường đèo trong mùa ban, bạn sẽ thấy những tán trắng hiện ra ở khúc cua, bên taluy, gần mái nhà sàn. Hoa và nụ ban cũng được bà con dùng làm rau trong bữa ăn ở một số nơi.
Cùng khoảng thời gian, trên vùng cao Mù Cang Chải có hoa sơn tra, tức cây táo mèo, nở trắng thành chùm trên những sườn rất cao, nơi sương mù còn nhiều. Hoa gạo nở đỏ bên bờ suối và đầu bản ở các thung lũng thấp vào tháng 3, nổi bật trên nền ruộng vừa cày hoặc đang chờ nước.
Tháng 3 cũng là lúc thời tiết vùng núi bắt đầu chuyển sang mùa xuân ấm, ít rét hơn, nên với gia đình có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, đây là khoảng dễ đi hơn mùa hoa mận giữa đông.
Vì sao hoa nở sớm, nở muộn theo từng năm
Mùa đông đủ lạnh hay không. Các cây ăn quả ôn đới như mận, đào, mơ cần một quãng lạnh đủ dài trong mùa đông để mầm hoa phát triển đều. Năm đông ấm, hoa có thể nở lác đác, không rộ, hoặc kéo dài lai rai.
Những ngày ấm bất thường. Sau một đợt rét, nếu có vài ngày nắng ấm liên tiếp, hoa có thể bung đồng loạt sớm hơn dự kiến. Một đợt rét đậm kéo dài lại làm hoa chậm lại.
Mưa và gió mùa đông bắc. Cánh hoa mận, hoa mơ rất mỏng; một trận mưa hay một đợt gió mạnh có thể làm rụng nhiều trong một đêm, rút ngắn mùa hoa ở vườn đó.
Độ cao và hướng sườn. Vườn ở thấp, đón nắng nở trước; vườn ở cao, khuất gió lạnh nở sau. Trong một vùng có thể kéo dài vài tuần giữa nơi sớm nhất và nơi muộn nhất.
Tuổi cây và cách chăm. Cây già, cây non, cây được tỉa cành hay không cũng nở khác nhau. Người trồng có thể biết rõ vườn mình năm nay sớm hay muộn hơn mọi dự báo.
Ngắm hoa mà không làm hại vườn: 6 việc nên làm
Mùa hoa là mùa đông khách ở nhiều thung lũng. Phần lớn rắc rối đến từ vài hành động nhỏ lặp lại hàng nghìn lần.
- Hỏi chủ vườn trước khi vào; nơi có thu phí thì trả theo quy định, nơi không mở cửa thì ngắm từ đường chung.
- Không bẻ cành, không rung cây cho hoa rơi, không trèo lên cây để chụp.
- Đi theo lối có sẵn trong vườn, không giẫm lên gốc cây hay luống rau trồng xen bên dưới.
- Không mang hoa đã bẻ ra khỏi vườn, kể cả cành rơi, nếu chưa được chủ vườn cho.
- Khi chụp người địa phương mặc trang phục truyền thống đi qua vườn, xin phép trước; nếu họ không muốn thì thôi.
- Đỗ xe gọn bên đường, không chắn lối vào nhà, không đỗ trên khúc cua đèo để chụp nhanh.
Ở nhiều nơi, chính quyền và bà con đã đặt quy định riêng cho khách trong mùa hoa. Bạn chịu khó đọc thông báo và hỏi người trông vườn, vì quy định có thể thay đổi theo năm.
Đi mùa hoa giữa rét và Tết: chuẩn bị gì
Mùa hoa mận, hoa đào trùng với thời gian rét nhất trong năm và dịp Tết, nên khâu chuẩn bị khác với các mùa khác.
- Quần áo ấm nhiều lớp, mũ len, găng tay; nhiệt độ ban đêm ở vùng cao có thể xuống rất thấp, đặc biệt trong các đợt rét đậm.
- Kiểm tra trước lịch nghỉ Tết của chỗ ở, quán ăn và xe khách; nhiều nơi đóng cửa vài ngày đầu năm để gia đình ăn Tết.
- Đường đèo vào mùa đông hay có sương mù dày vào sáng sớm và chiều tối; đi xe máy thì bật đèn, giảm tốc, giữ khoảng cách.
- Sau Tết vài ngày, đường lên các vùng nổi tiếng thường rất đông; đi trước Tết hoặc sau rằm tháng Giêng giúp bạn thong thả hơn, đổi lại hoa có thể chưa rộ hoặc đã tàn bớt.
- Nếu đi tháng 3 ngắm hoa ban, trời đã ấm hơn nhưng vẫn có những ngày nồm ẩm và mưa phùn; mang áo mưa nhẹ.
Tết ở bản là dịp của gia đình và cộng đồng. Khi được mời vào nhà, bạn có thể nhận lời, cư xử nhã nhặn, nhưng đừng xem đó là dịch vụ dành cho khách.
Câu hỏi thường gặp
Hoa mận Mộc Châu nở vào tháng mấy?
Thường vào khoảng cuối tháng 12 đến tháng 2, rộ quanh Tết Nguyên đán. Năm đông lạnh đều thì hoa nở rộ hơn; năm ấm thì hoa nở lác đác hoặc lệch tuần. Bạn nên hỏi người trồng hoặc nơi định ở trong vùng khoảng hai tuần trước khi đi để biết tình hình thực tế.
Hoa ban nở ở đâu đẹp?
Hoa ban có ở nhiều nơi trong vùng Tây Bắc, nhất là Điện Biên, Sơn La và Lai Châu, trên các đồi, ven suối, quanh bản. Cảnh đẹp thường là những tán trắng điểm trên sườn núi khi đi đường đèo, không phải một khu tập trung như vườn mận. Mùa rộ thường vào khoảng cuối tháng 2 sang tháng 3.
Mùa hoa mận và hoa mơ có trùng nhau không?
Thường gần như trùng nhau, cùng rơi vào khoảng tháng 1 và tháng 2 ở các thung lũng cao nguyên Sơn La, nên một chuyến có thể ngắm cả hai. Tuy nhiên, mỗi vườn và mỗi năm có thể lệch nhau một chút, và cả hai đều rụng nhanh khi gặp mưa gió.
Vào vườn mận chụp ảnh có mất phí không?
Tuỳ từng vườn. Một số chủ vườn mở cửa cho khách và thu một khoản phí nhỏ để bù công trông coi và hư hại, một số vườn không mở. Bạn nên hỏi trước, trả theo quy định của từng nơi và không vào khi chưa được phép.
Đi ngắm hoa đào vùng cao cần lưu ý gì về thời tiết?
Mùa đào trùng với những ngày rét nhất, có thể có sương muối, băng giá ở vùng cao như Sa Pa hay Mẫu Sơn. Đường đèo có thể trơn và sương mù dày. Bạn theo dõi bản tin thời tiết, mang đủ đồ ấm, tránh đi xe máy khi đường đóng băng hoặc tầm nhìn quá kém.
Có nên bẻ một cành hoa nhỏ mang về làm kỷ niệm không?
Không nên. Mỗi cành mận, mơ bị bẻ là một phần thu hoạch của người trồng, còn đào rừng thì cần được để lại cho cảnh quan chung. Nếu muốn mang hoa về, bạn có thể hỏi mua cành đào, cành mận do chính người trồng cắt bán trong dịp Tết ở chợ.