Điện thoại đời mới chụp thung lũng tốt hơn nhiều người nghĩ, miễn là bạn dùng nó như một chiếc máy ảnh có ba ống kính chứ không chỉ chạm nút chụp. Bốn việc tạo khác biệt lớn nhất: dùng ống tele để nén các lớp núi và cắt hoa văn ruộng, chụp toàn cảnh đúng cách để không méo, chạm và khoá đo sáng để giữ màu trời, và kê máy cho chắc khi trời tối thay vì để máy tự đẩy độ nhạy lên.
Bài này không bàn chuyện chọn mua điện thoại, cũng không lặp lại kiến thức nhiếp ảnh điện toán chung. Nó đi vào những tình huống riêng của thung lũng: khoảng chênh sáng giữa đáy thung lũng trong bóng núi và bầu trời sáng, sương làm máy đo sai, ánh nắng chỉ chạm sườn đồi vài chục phút, pin tụt khi lên đỉnh lạnh, và thói quen chụp hàng trăm tấm rồi không biết chọn tấm nào.
Ống tele là thứ bị bỏ quên nhiều nhất
Phần lớn người đi thung lũng mở ứng dụng camera ở ống chính, thấy cảnh quá rộng thì lùi về ống góc siêu rộng để lấy thêm. Kết quả là hàng chục tấm ảnh thung lũng nhỏ xíu, núi xa thành một đường viền thấp, bầu trời trống chiếm nửa khung. Cảnh mắt bạn thấy hùng vĩ là vì mắt bạn tập trung vào sườn đồi phía trước; ống góc rộng thì đẩy nó ra xa.
Ống tele của điện thoại, thường được ghi là 2x, 3x hay 5x trên ứng dụng camera, làm điều ngược lại. Nó cắt một phần cảnh và nén khoảng cách, khiến các dãy núi chồng lên nhau, sườn ruộng đối diện lấp đầy khung, người đi trên bờ ruộng hiện rõ. Một mẹo hay: đứng ở một chỗ, chụp lần lượt bằng các ống kính khác nhau, rồi so sánh. Phần lớn người làm thử đều thấy những khung tele đẹp hơn mình tưởng.
Lưu ý rằng chỉ những mức zoom trùng với ống kính thật mới cho chất lượng tốt nhất; các mức ở giữa là cắt ảnh số và ghép, và mức zoom rất cao thì ảnh mềm, nhiễu, đặc biệt khi thiếu sáng. Ở thung lũng có hơi nước và bụi, cảnh ở xa vốn đã mờ; zoom số quá mức chỉ làm cái mờ ấy rõ hơn. Khi ống tele phải hoạt động lúc trời tối, một số máy tự chuyển sang dùng ống chính rồi cắt ảnh mà không báo, nên ảnh tele đêm thường kém hơn ban ngày.
Cách luyện: mỗi khi thấy cảnh đẹp, hỏi mình thứ gì trong cảnh làm nó đẹp — một mái nhà, một đường cong, một lớp sương — rồi dùng ống tele cắt riêng thứ đó ra.
Chụp ảnh toàn cảnh thung lũng không méo, không vỡ
Chế độ toàn cảnh (panorama) rất hợp với thung lũng dài, nhưng cũng dễ cho ra ảnh gãy đường chân trời, người bị cắt đôi, núi cong như mặt cầu. Các bước sau giúp bạn có ảnh sạch hơn:
- Đứng vững, khép hai khuỷu tay vào người, cầm điện thoại dọc nếu muốn ảnh toàn cảnh cao hơn và nhiều chi tiết hơn.
- Xoay quanh trục của chính điện thoại chứ không xoay cả người theo vòng tròn rộng; tưởng tượng điện thoại là tâm của chiếc la bàn.
- Giữ mũi tên chỉ hướng nằm đúng trên vạch giữa màn hình, đi chậm và đều tay.
- Không quét quá rộng; thường một góc khoảng một trăm tám mươi độ đã đủ, quét hết vòng dễ làm cảnh quá xa và khó xem.
- Tránh những lúc có người hay xe đi ngang tiền cảnh, vì chúng sẽ bị cắt, nhân đôi hoặc biến dạng.
- Chạm vào vùng sáng ở giữa cảnh trước khi bắt đầu để máy đo sáng hợp lý; một số máy khoá đo sáng ngay khi bắt đầu quét.
- Nếu ảnh vẫn bị gãy, chụp riêng ba bốn khung chồng lên nhau khoảng một phần ba, rồi ghép bằng ứng dụng chỉnh ảnh.
Ảnh toàn cảnh xem trên màn hình điện thoại rất nhỏ. Nếu muốn chia sẻ, hãy cân nhắc cắt thành vài khung liên tiếp, người xem lướt sang ngang sẽ thấy cả thung lũng mà mỗi khung vẫn đủ chi tiết.
Đo sáng: giữ màu trời và chi tiết đáy thung lũng
Chạm vào vùng sáng, không chạm vào vùng tối. Khi bạn chạm vào màn hình, điện thoại lấy nét và đo sáng ở điểm đó. Chạm vào sườn núi tối trong bóng râm, máy sẽ mở sáng lên và làm cháy bầu trời. Chạm vào vùng trời sáng hoặc mặt nước sáng, máy giữ được màu, phần tối sẽ tối hơn nhưng còn cứu được.
Khoá đo sáng và lấy nét. Hầu hết ứng dụng camera cho phép giữ ngón tay lâu trên màn hình để khoá. Sau đó kéo thanh độ sáng lên xuống để tinh chỉnh. Khoá giúp phơi sáng không nhảy liên tục khi bạn bố cục lại hoặc khi mây trôi qua.
Kéo giảm phơi sáng một chút với cảnh có trời. Điện thoại có xu hướng làm ảnh sáng và rực để đẹp trên màn hình. Với thung lũng lúc bình minh hoặc hoàng hôn, giảm phơi sáng một nấc nhỏ thường giữ được màu trời và tạo không khí tốt hơn.
Ngược lại với sương mù. Khi cả khung là sương trắng, máy làm tối ảnh thành xám. Trường hợp này kéo thanh độ sáng lên cho sương trắng ra.
Bật lưới căn khung. Lưới chín ô trên màn hình giúp giữ đường chân trời thẳng và đặt điểm nhấn ở vị trí một phần ba. Với thung lũng nằm giữa hai sườn, đường chân trời nghiêng một chút cũng rất dễ thấy.
Các chế độ chụp và khi nào nên dùng
Tên gọi mỗi hãng một khác, nhưng các chế độ dưới đây có mặt trên đa số điện thoại tầm trung trở lên.
| Chế độ | Hợp khi | Điểm yếu |
|---|---|---|
| Ảnh thường có HDR tự động | Đa số cảnh ban ngày, trời và đất chênh sáng vừa phải | Đôi khi làm ảnh phẳng, màu quá rực |
| Định dạng RAW (nếu máy hỗ trợ) | Bình minh, hoàng hôn, sương, muốn chỉnh màu kỹ sau | Tệp nặng, phải chỉnh mới đẹp |
| Chế độ chuyên nghiệp | Muốn tự chọn tốc độ, ISO, cân bằng trắng; phơi sáng lâu cho suối, mây | Cần hiểu thông số, dễ sai khi vội |
| Chế độ chụp đêm | Bản làng có đèn, giờ xanh, sao trời khi kê chắc | Cần giữ yên vài giây đến hàng chục giây |
| Ảnh động, phơi sáng dài mô phỏng | Làm mịn suối, thác, mây trôi | Hiệu ứng kém tự nhiên khi máy rung |
| Quay video tua nhanh (time-lapse) | Mây trôi qua núi, sương tan, bóng nắng di chuyển trên sườn | Cần kê máy cố định và chờ lâu |
Nếu chỉ chọn thêm một chế độ để học, hãy học RAW. Ảnh thung lũng thường có dải sáng rộng và tông màu tinh tế, đúng thứ mà RAW giữ tốt hơn. Bạn không cần chỉnh tất cả, chỉ cần chỉnh những tấm đẹp nhất.
Với video tua nhanh, điều quan trọng nhất là kiên nhẫn. Một cảnh sương tan khỏi đáy thung lũng có thể mất nửa tiếng ngoài đời để thành mười mấy giây trên màn hình. Kê điện thoại thật chắc, khoá phơi sáng nếu máy cho phép để hình không nháy sáng tối khi mây che nắng, bật chế độ máy bay để cuộc gọi không làm gián đoạn, và cắm sạc dự phòng nếu định quay lâu. Chọn một khung có cả thứ đứng yên — mái nhà, sống núi — lẫn thứ chuyển động như mây hay bóng nắng trên sườn ruộng, để người xem thấy rõ sự thay đổi.
Khi trời tối và khi trời lạnh
Bản làng lúc giờ xanh, đèn nhà sàn bật lên trong thung lũng là một trong những cảnh đẹp nhất mà điện thoại có thể chụp tốt — nếu bạn giữ máy yên.
- Kê máy: đặt điện thoại lên lan can, hòn đá, ba lô, hoặc dùng chân máy mini có kẹp điện thoại. Chế độ chụp đêm thường cho thời gian dài hơn khi máy nhận ra mình đang được kê chắc.
- Dùng hẹn giờ ba giây: ngón tay chạm nút chụp đủ làm máy rung.
- Tắt đèn flash: flash chỉ chiếu sáng vài mét trước mặt, làm phần gần cháy trắng và phần xa tối đen, còn làm bắt sáng hạt sương, hạt mưa.
- Giữ pin ấm: pin lithium tụt dung lượng nhanh khi lạnh. Lên đỉnh săn mây sáng sớm, giữ điện thoại trong túi áo trong, chỉ lấy ra khi chụp; mang sạc dự phòng.
- Lau ống kính: hơi sương đọng lên ống kính khi đi từ nhà ấm ra ngoài trời lạnh. Chờ vài phút cho máy quen nhiệt độ rồi lau bằng khăn sợi nhỏ.
- Chế độ máy bay: ở vùng sóng yếu, điện thoại liên tục tìm sóng làm hao pin. Bật chế độ máy bay khi không cần liên lạc, nhưng nhớ bật lại theo hẹn với nhóm.
Đi đường núi buổi tối, điện thoại cũng là đèn pin và thiết bị liên lạc của bạn. Đừng dùng hết pin cho ảnh rồi phải đi về trong bóng tối.
Chọn ảnh và chỉnh nhẹ ngay tối hôm đó
Một ngày đi thung lũng có thể cho bạn vài trăm tấm ảnh, phần lớn gần giống nhau. Thói quen tốt là tối hôm đó, trước khi ngủ, lướt qua và đánh dấu yêu thích những tấm tốt nhất của từng cảnh, xoá những tấm rung, mờ, trùng lặp. Làm ngay khi còn nhớ ánh sáng thật thế nào giúp bạn chỉnh màu sát với cảm nhận hơn.
Khi chỉnh, bắt đầu bằng ba việc cơ bản: căn thẳng đường chân trời, cắt bỏ phần thừa ở mép khung, rồi điều chỉnh vùng sáng và vùng tối. Kéo giảm vùng sáng để lấy lại màu trời, mở vùng tối vừa phải để thấy sườn đồi. Màu xanh của lúa và rừng hay bị điện thoại đẩy quá rực; giảm độ bão hoà của riêng màu xanh lục một chút thường làm ảnh dễ chịu hơn.
Tránh dùng bộ lọc màu sẵn mạnh tay cho ảnh bản làng và con người. Màu da, màu thổ cẩm bị biến đổi sẽ làm ảnh mất đi tính chân thực, và với người được chụp, đó không còn là hình ảnh của họ.
Cuối cùng, sao lưu. Điện thoại rơi xuống suối hay bị mất trên đường là chuyện có thật. Nếu có sóng, bật đồng bộ ảnh lên dịch vụ lưu trữ; nếu không có sóng, mang theo một ổ lưu trữ nhỏ cắm được vào điện thoại để chép ảnh mỗi tối.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại chỉ có một ống kính thì chụp thung lũng thế nào?
Vẫn chụp tốt. Thay vì zoom số quá mức, hãy di chuyển: tới gần chủ thể, tìm điểm đứng cao hơn, dùng tiền cảnh như bờ ruộng hay hàng rào để tạo chiều sâu. Zoom số khoảng hai lần trong ánh sáng tốt thường vẫn chấp nhận được. Tập trung vào giờ chụp và bố cục sẽ bù được phần lớn hạn chế của thiết bị.
Có nên mua ống kính gắn ngoài cho điện thoại không?
Ống kính kẹp ngoài rẻ tiền thường làm ảnh mềm ở mép, dễ bị lóa và lệch tâm. Nếu điện thoại đã có ống tele và ống góc rộng, phần lớn người dùng không cần thêm. Một chân máy mini có kẹp và một khăn lau ống kính tốt thường hữu ích hơn nhiều cho chuyến đi thung lũng.
Ảnh thung lũng chụp bằng điện thoại bị nhòe vì sao?
Nguyên nhân hay gặp nhất là ống kính bám vân tay hoặc hơi sương, tiếp theo là rung tay khi trời tối và máy chọn tốc độ chậm. Lau ống kính trước mỗi lần chụp, kê máy khi thiếu sáng, dùng hẹn giờ. Nếu dùng zoom số mức cao, ảnh cũng mềm đi do máy đang phóng to dữ liệu.
Quay video thung lũng bằng điện thoại cần lưu ý gì?
Quay ngang nếu muốn xem trên màn hình lớn, quay dọc nếu dành cho mạng xã hội. Lia máy thật chậm, giữ mỗi cảnh ít nhất vài giây. Khoá phơi sáng để hình không nhấp nháy khi lia từ đáy thung lũng tối lên bầu trời sáng. Gió trên đèo làm tiếng ồn lớn, che micro bằng tay hoặc dùng micro rời có lông chắn gió.
Chụp sao trời ở thung lũng bằng điện thoại có được không?
Một số điện thoại có chế độ chụp đêm hoặc chế độ thiên văn cho phép chụp sao khi máy được kê cố định và trời đủ tối, không trăng. Kết quả không bằng máy ảnh có ống kính khẩu lớn nhưng đủ để thấy dải sao. Hãy tắt mọi đèn quanh mình, kê máy chắc và chờ hết thời gian phơi sáng.
Có nên bật vị trí khi chụp ảnh ở bản không?
Bật vị trí giúp bạn nhớ mình chụp ở đâu. Nhưng khi chia sẻ ảnh có người dân, trẻ em hay nhà riêng lên mạng, nên tắt hoặc xoá thông tin vị trí để không lộ địa chỉ của họ. Nhiều ứng dụng chia sẻ có tuỳ chọn bỏ vị trí trước khi gửi.