Săn mây ở thung lũng: mùa nào, giờ nào và cách đọc thời tiết trước một ngày

Biển mây ở thung lũng thường xuất hiện vào sáng sớm, sau một đêm trời quang, lặng gió và không khí ẩm, khi lớp không khí lạnh đọng xuống đáy thung lũng và hơi nước ngưng tụ thành một tấm sương dày. Ở vùng núi phía Bắc, khả năng gặp biển mây thường cao hơn trong khoảng từ mùa thu đến mùa xuân, nhất là vài ngày sau một đợt mưa, nhưng không có tháng nào bảo đảm chắc chắn có mây.

Vì vậy, săn mây là chuyện đọc thời tiết hơn là xem lịch. Bài này giải thích ngắn gọn vì sao biển mây hình thành, tháng nào khả năng cao, những dấu hiệu bạn có thể đọc từ bản tin thời tiết và từ bầu trời buổi tối hôm trước, nên đứng ở độ cao nào, và những lưu ý an toàn khi phải đi đường núi trong lúc trời còn tối.

Biển mây ở thung lũng hình thành thế nào

Điều bạn gọi là biển mây khi đứng trên đỉnh núi nhìn xuống, phần lớn là sương mù nằm trong thung lũng. Vào đêm trời quang, mặt đất mất nhiệt nhanh ra không gian, lớp không khí sát đất lạnh đi. Không khí lạnh nặng hơn nên trượt theo sườn núi xuống đáy thung lũng và đọng lại ở đó. Nếu không khí đủ ẩm, khi lạnh tới mức bão hoà, hơi nước ngưng tụ thành những giọt rất nhỏ, tạo thành một lớp sương dày.

Phía trên lớp lạnh ấy thường có một lớp không khí ấm hơn, gọi là lớp nghịch nhiệt, hoạt động như một cái nắp giữ sương lại trong lòng thung lũng. Người đứng ở độ cao trên mặt nắp sẽ thấy mặt trên của lớp sương phẳng và trắng như biển, các đỉnh núi nhô lên như đảo. Người ở dưới đáy thung lũng thì chỉ thấy sương mù dày đặc quanh mình.

Khi mặt trời lên và sưởi ấm mặt đất, lớp không khí sát đất ấm dần, sương bốc lên, mỏng dần rồi tan, thường trong vài giờ đầu buổi sáng. Có những ngày mây cuộn lên sườn núi trước khi tan, tạo cảnh mây trôi qua các bản trên cao.

Cũng có loại mây khác: mây hình thành khi không khí ẩm bị gió đẩy lên sườn núi. Loại này có thể trùm kín cả đỉnh, khiến người đứng trên đỉnh chỉ thấy một màu trắng. Đó là lý do có ngày rất nhiều mây mà vẫn không có biển mây để ngắm.

Mùa săn mây: tháng nào khả năng cao hơn

Bảng dưới đây áp dụng cho vùng núi phía Bắc và chỉ nói về khả năng, không phải lịch. Một tuần thời tiết thuận lợi quan trọng hơn tên tháng.

Nhiều người hay đi săn mây ở các vùng như Tà Xùa (Sơn La), Y Tý và Sa Pa (Lào Cai). Ở miền Trung và Tây Nguyên, sương mù sáng sớm trong các thung lũng như Pù Luông hay Măng Đen cũng cho cảnh mây khi đứng ở chỗ cao, theo nhịp mùa khô, mùa mưa riêng của từng vùng.

Dù đi tháng nào, bạn nên dành ít nhất hai buổi sáng ở nơi định săn mây; xác suất gặp mây trong hai buổi luôn cao hơn trong một buổi.

Đọc thời tiết trước một ngày: 6 dấu hiệu thuận lợi

Trời quang vào buổi tối. Nếu tối hôm trước bạn thấy được sao, bầu trời ít mây, mặt đất sẽ mất nhiệt nhanh trong đêm. Trời đầy mây buổi tối giống như đắp chăn cho mặt đất, sương khó hình thành ở đáy thung lũng.

Gió nhẹ hoặc lặng gió. Gió mạnh xáo trộn không khí, không cho lớp lạnh đọng lại. Bản tin báo gió nhẹ là dấu hiệu tốt; gió mùa đông bắc đang tràn về mạnh thì thường không lý tưởng.

Có mưa một hai ngày trước. Đất và cây còn ẩm, hơi nước bốc lên nhiều, không khí sát đất gần bão hoà. Nhiều người săn mây có kinh nghiệm chờ một hai ngày sau mưa rồi mới lên.

Chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn. Ban ngày ấm, đêm lạnh sâu là điều kiện để không khí sát đất nguội nhanh tới điểm ngưng tụ. Bạn có thể xem dự báo nhiệt độ cao nhất và thấp nhất của địa phương.

Độ ẩm cao vào sáng sớm. Dự báo độ ẩm gần bão hoà vào lúc rạng sáng là một tín hiệu đáng chú ý, nhất là khi đi kèm trời quang và lặng gió.

Hỏi người ở trên đó. Người chạy xe ôm, chủ chỗ nghỉ hay người dẫn đường trên vùng săn mây thường nhìn trời mà đoán khá đúng. Hỏi họ vào buổi chiều hôm trước là cách rẻ nhất để quyết định có dậy sớm hay không.

Giờ nào: đến sớm bao lâu và mây tan lúc nào

Biển mây thường dày và phẳng nhất vào khoảng trước và ngay sau lúc mặt trời mọc. Bạn nên có mặt ở điểm ngắm trước bình minh ít nhất nửa giờ, để kịp thấy bầu trời chuyển từ xanh thẫm sang hồng cam phía trên mặt mây. Đến muộn, bạn có thể vẫn thấy mây nhưng ánh sáng đã gắt, mặt mây trắng bệt.

Thời gian mây tồn tại thay đổi nhiều. Có ngày chỉ một giờ sau khi nắng lên, mây đã tan thành từng mảng; có ngày mây nằm đến gần trưa trong những thung lũng sâu, khuất nắng. Mùa đông, nắng yếu, mây thường tan chậm hơn mùa hè.

Ngoài buổi sáng, đôi khi bạn gặp mây vào chiều muộn sau một cơn mưa, khi hơi nước bốc lên từ rừng và đọng ở lưng chừng núi. Cảnh này khó đoán trước và thường không phẳng như biển mây buổi sáng, nhưng ánh nắng chiều xuyên qua mây cũng rất đáng chờ.

Hãy tính cả thời gian đi đường. Nếu điểm ngắm cách chỗ ở một quãng đèo hoặc một đoạn leo bộ, bạn cần xuất phát sớm hơn nhiều và tính dư thời gian cho đường tối, trơn.

Chọn điểm đứng: cao bao nhiêu là đủ

Muốn thấy mặt trên của biển mây, bạn phải đứng cao hơn lớp sương. Độ dày lớp sương thay đổi theo từng ngày, nên điểm đứng tốt là điểm cho bạn lựa chọn.

• Đỉnh hoặc sống núi nhìn xuống thung lũng rộng: thấy được mặt mây trải dài, có đỉnh núi khác nhô lên làm điểm nhấn.
• Sườn núi có đường đi lên tiếp: nếu đến nơi mà vẫn ở trong sương, bạn có thể lên cao thêm một đoạn ngắn để vượt khỏi lớp sương.
• Mép bản trên cao: nhiều bản người H'Mông, người Dao nằm trên sườn cao, sáng sớm có thể thấy mây ở thung lũng ngay dưới chân nhà; bạn ngắm từ đường chung, không vào sân nhà người khác khi chưa hỏi.
• Tránh đáy thung lũng: đứng ở đáy, bạn chỉ thấy sương mù quanh mình. Cảnh này có vẻ đẹp riêng nhưng không phải biển mây.
• Có chỗ đứng an toàn: mặt đất bằng, không sát mép vực, có lối lui nếu trời đổi gió hay mưa.

Nếu không biết điểm nào, bạn hỏi người địa phương về những chỗ "sáng sớm hay thấy mây dưới chân". Họ thường biết vài điểm ít người lui tới hơn các điểm đã nổi tiếng trên mạng.

An toàn khi đi săn mây lúc trời còn tối

Phần nguy hiểm nhất của chuyến săn mây không phải ở trên đỉnh mà là quãng đường đi lúc trời tối, lạnh và có thể trơn.

1. Chiều hôm trước, đi thử hoặc hỏi kỹ đường lên điểm ngắm; tránh lần đầu tiên đi một con đường lạ trong bóng tối.
2. Nếu phải leo bộ hay đi tuyến dài, thuê người dẫn đường địa phương; họ biết lối an toàn và biết lúc nào nên quay về.
3. Mang đèn đội đầu hoặc đèn pin còn đủ pin, áo khoác ấm, áo mưa, găng tay; trên đỉnh lúc bình minh có thể lạnh hơn nhiều so với dưới thung lũng.
4. Đi xe máy lúc tối thì bật đèn, giảm tốc, giữ khoảng cách; sương đọng làm mặt đường trơn và tầm nhìn có thể chỉ vài chục mét.
5. Khi đã đến nơi, đứng cách xa mép vực; đừng lùi lại để lấy góc chụp khi không nhìn thấy sau lưng.
6. Báo cho người ở chỗ nghỉ biết bạn đi đâu và dự kiến mấy giờ về.

Nếu cắm trại qua đêm trên đỉnh để chờ mây, bạn chỉ cắm ở nơi được phép, hỏi trước quy định của khu vực và chủ đất, chọn chỗ tránh gió, không đốt lửa ở nơi cỏ khô.

Khi không có mây: kỳ vọng và kế hoạch dự phòng

Ngay cả những người săn mây nhiều năm cũng có những buổi sáng trắng tay: trời quang hoàn toàn, hoặc ngược lại, sương mù trùm kín cả đỉnh. Thay vì xem đó là chuyến đi hỏng, bạn có thể chuẩn bị sẵn những việc khác cho buổi sáng hôm đó.

Trời quang không mây vẫn cho bạn cảnh bình minh trên dãy núi, thung lũng rõ từng bản, từng thửa ruộng. Trời mù kín có thể là lúc đi bộ trong rừng sương, chụp những hàng cây mờ, mái nhà ẩn hiện. Một buổi chợ phiên nếu đúng ngày, một bữa sáng với món ăn địa phương, một cuộc trò chuyện với chủ nhà cũng làm chuyến đi đáng nhớ không kém.

Một vài nơi bán dịch vụ săn mây với lời hứa "chắc chắn có mây". Không ai có thể bảo đảm điều đó, vì mây do thời tiết quyết định. Bạn nên chọn người dẫn đường nói thật về khả năng có mây và sẵn sàng đổi lịch khi thời tiết xấu.

Cuối cùng, nếu săn mây là mục tiêu chính, bạn nên để trống lịch hai hoặc ba buổi sáng ở cùng một nơi thay vì chạy qua nhiều nơi mỗi nơi một buổi.

Câu hỏi thường gặp

Săn mây Tà Xùa tháng mấy đẹp?

Nhiều người chọn đi Tà Xùa trong khoảng từ mùa thu đến mùa xuân, khi đêm mát và có những ngày quang sau mưa. Tuy vậy, khả năng có mây phụ thuộc thời tiết từng ngày chứ không chỉ theo tháng. Bạn nên theo dõi dự báo, hỏi người dẫn đường hoặc chủ chỗ nghỉ ở đó trước khi lên.

Có ứng dụng nào dự báo chính xác biển mây không?

Hiện chưa có công cụ nào bảo đảm chính xác. Bạn có thể dùng các ứng dụng thời tiết để xem nhiệt độ, độ ẩm, gió và lượng mây theo giờ, rồi kết hợp với dấu hiệu bầu trời tối hôm trước và kinh nghiệm của người địa phương để ước lượng khả năng.

Vì sao có ngày dưới thung lũng mù mịt mà lên đỉnh lại nắng đẹp?

Vì lớp sương nằm dưới lớp nghịch nhiệt. Người ở đáy thung lũng nằm trong sương nên thấy mù, còn người lên cao hơn mặt trên của lớp sương sẽ thấy trời quang và biển mây dưới chân. Đó là lúc cảnh đẹp nhất cho người săn mây.

Mùa hè có săn mây được không?

Có thể, nhất là sáng sớm sau những trận mưa lớn khi đất rừng ẩm. Nhưng mùa hè ở vùng núi phía Bắc cũng là mùa dông, mưa lớn và sạt lở, nên rủi ro đường đi cao hơn. Nếu đi mùa này, bạn theo dõi sát cảnh báo thời tiết và sẵn sàng hoãn.

Săn mây có phù hợp với trẻ nhỏ không?

Tuỳ điểm ngắm. Nếu có thể đi xe đến gần và chỉ đi bộ một đoạn ngắn, trẻ lớn hơn có thể đi cùng khi được mặc đủ ấm. Những tuyến phải leo bộ dài trong đêm, đường dốc và lạnh không phù hợp với trẻ nhỏ và người có bệnh tim mạch hay hô hấp.

Mây có tan nhanh nếu có gió không?

Có. Gió làm xáo trộn lớp không khí lạnh dưới đáy thung lũng và đẩy sương đi, nên những sáng có gió mạnh biển mây thường mỏng hoặc tan nhanh. Đó là lý do bản tin báo gió nhẹ hay lặng gió được xem là tín hiệu tốt cho người săn mây.