Chạy xe máy qua những con đèo nối các thung lũng Tây Bắc là kiểu chuyến đi nhiều người mơ tới. Một cung quen thuộc đi theo quốc lộ 32 và quốc lộ 4D: cánh đồng Mường Lò – Nghĩa Lộ, ruộng bậc thang Mù Cang Chải (cả hai từng thuộc Yên Bái, nay thuộc Lào Cai), cánh đồng Than Uyên (Lai Châu), rồi qua đèo Ô Quy Hồ lên Sa Pa.
Lịch trình dưới đây là ví dụ giả định cho năm ngày, viết cho người đã quen chạy xe máy đường dài. Phần lớn bài nói về an toàn: chặng bao xa là vừa, giờ nào phải dừng, cách qua đèo, và làm gì ở chặng về. Bài không nêu giá, không nêu tên nhà xe hay chỗ ở. Nếu bạn chưa từng chạy đèo, hãy cân nhắc thuê xe kèm lái cho cung này.
Ai nên đi cung này bằng xe máy
Cung nối bốn thung lũng có tổng quãng đường dài, nhiều đèo lớn như Khau Phạ và Ô Quy Hồ, thời tiết thay đổi nhanh. Nó hợp với người đã chạy xe máy đường dài vài lần, quen phanh và sang số trên dốc, biết đọc đường khi có sương. Người mới lái hoặc chưa từng chạy đèo không nên chọn cung này làm chuyến đầu; Mai Châu hay Bắc Sơn là những cung tập hợp lý hơn.
Người ngồi sau cũng cần sức khoẻ: ngồi nhiều giờ trên đèo, chịu lạnh và rung lắc. Nếu đi đôi, hai người nên thống nhất trước rằng ai mệt thì dừng, không ai phải cố.
Xe cũng là một phần của quyết định. Xe số hoặc xe côn tay có phanh tốt, lốp còn gai, đèn sáng, được bảo dưỡng trước chuyến đi là điều kiện tối thiểu. Xe tay ga nhỏ có thể đi được nhưng cần cẩn trọng hơn ở các đoạn đổ dốc dài, vì phanh dễ nóng khi phải dùng liên tục.
Cuối cùng là giấy tờ: giấy phép lái xe đúng hạng cho loại xe bạn chạy, đăng ký xe, bảo hiểm bắt buộc. Nếu thuê xe, kiểm tra xe kỹ khi nhận, hỏi bên cho thuê về điểm sửa xe họ quen dọc cung đường và cách xử lý khi xe hỏng giữa đèo, xa thị trấn.
Lịch trình mẫu 5 ngày theo chặng
Mỗi ngày một chặng, dừng chạy trước khi trời tối. Thời gian chỉ là ước lượng thô; thực tế thay đổi theo đường, thời tiết và số lần dừng.
| Ngày | Chặng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngày 1 | Hà Nội → Nghĩa Lộ (Mường Lò) | Chặng dài nhất, xe máy không đi cao tốc; đi theo quốc lộ qua Phú Thọ |
| Ngày 2 | Nghĩa Lộ → Tú Lệ → đèo Khau Phạ → Mù Cang Chải | Chặng ngắn, có thời gian dừng ngắm ruộng; qua đèo buổi sáng |
| Ngày 3 | Mù Cang Chải → Than Uyên | Theo quốc lộ 32; chiều dạo cánh đồng Mường Than |
| Ngày 4 | Than Uyên → đèo Ô Quy Hồ → Sa Pa | Qua đèo Ô Quy Hồ trước trưa; tránh sương mù chiều |
| Ngày 5 | Sa Pa → Lào Cai, gửi xe theo tàu hoặc xe khách về Hà Nội | Hoặc dành làm ngày dự phòng nếu có ngày mưa trước đó |
Bạn sẽ thấy ngày thứ năm được để khá "mở". Đó là ngày dự phòng: nếu một ngày trước đó mưa lớn phải dừng, bạn vẫn kết thúc chuyến đúng hạn mà không phải chạy dồn. Nếu không cần, dùng nó để nghỉ ở Sa Pa.
Người có sáu ngày có thể thêm một đêm ở Mù Cang Chải để đi bộ trong một bản, thay vì thêm quãng đường.
Quy tắc qua đèo an toàn: không có ngoại lệ
Phần lớn tai nạn xe máy trên các đèo Tây Bắc liên quan tới tốc độ, phanh và tầm nhìn. Các quy tắc dưới đây áp dụng mọi ngày của chuyến đi:
- Mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai, đội suốt hành trình cho cả người lái và người ngồi sau; thêm găng tay, áo khoác dài tay, giày kín.
- Lên dốc về số thấp, giữ ga đều; xuống dốc dùng phanh động cơ bằng số thấp, phanh nhẹ đều cả hai bánh, không bóp phanh liên tục.
- Không vượt ở khúc cua khuất, không lấn sang làn ngược chiều; bấm còi nhẹ trước những khúc cua gấp.
- Giữ khoảng cách với xe tải, xe khách, nhất là khi xuống dốc; không bám đuôi để tránh bị che tầm nhìn.
- Sương mù hoặc mưa: bật đèn chiếu gần, giảm tốc độ rõ rệt; sương quá dày thì dừng ở chỗ an toàn, chờ tan.
- Không phóng nhanh trên đường thẳng giữa thung lũng; trâu bò, trẻ em, xe công nông có thể xuất hiện bất ngờ.
- Không chạy sau khi uống rượu; không chạy khi buồn ngủ — dừng lại nghỉ.
- Dừng chạy trước khi trời tối; đường đèo ban đêm rất khó đọc, nhiều đoạn không có đèn và có ổ gà.
Những quy tắc này nghe quen, nhưng chính sự mệt mỏi cuối ngày làm người ta lơ là. Vì vậy lịch trình mẫu cố tình để chặng mỗi ngày vừa phải: người lái tỉnh táo là biện pháp an toàn tốt nhất.
Ngày 1 và 2: Mường Lò rồi Khau Phạ
Ngày đầu là chặng dài nhất. Xe máy không được chạy trên cao tốc, nên từ Hà Nội bạn đi theo quốc lộ qua Phú Thọ để lên Nghĩa Lộ. Rời Hà Nội sớm, khoảng sáu giờ sáng, dừng nghỉ mỗi khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng, ăn trưa dọc đường, và tới Nghĩa Lộ vào chiều. Chiều muộn đi bộ ra cánh đồng Mường Lò, cánh đồng lớn của người Thái đen, rồi ngủ sớm.
Ngày hai ngắn hơn: từ Nghĩa Lộ qua Tú Lệ, lên đèo Khau Phạ rồi xuống Mù Cang Chải. Đèo Khau Phạ dài và cao, có đoạn dốc, nhiều cua, hay có mây và sương. Qua đèo vào buổi sáng khi trời quang, dừng ở những chỗ có lề rộng để ngắm thung lũng. Đến Mù Cang Chải vào trưa, ăn và nghỉ.
Chiều ngày hai, gửi xe ở chỗ ở và đi bộ ra một khu ruộng gần đó. Bạn đã chạy xe hai ngày; đi bộ là cách để cơ thể nghỉ và để thực sự nhìn thấy ruộng bậc thang thay vì chỉ lướt qua chúng. Vào mùa lúa chín, đường quanh các khu ruộng đông xe và người; đi chậm, nhường đường, không đỗ xe chắn lối.
Ngày 3 và 4: Than Uyên và đèo Ô Quy Hồ
Ngày ba, từ Mù Cang Chải theo quốc lộ 32 sang Than Uyên, vào địa phận Lai Châu. Đây là chặng không quá dài, đường đi qua những thung lũng nhỏ và bản làng. Than Uyên có cánh đồng Mường Than, một trong bốn cánh đồng lớn của Tây Bắc trong câu "nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc". Chiều, dạo cánh đồng lúc nắng dịu và nghỉ ngơi cho chặng đèo hôm sau.
Ngày bốn, từ Than Uyên đi về phía Sa Pa, qua đèo Ô Quy Hồ, một trong những con đèo dài và cao nhất Việt Nam, nối Lai Châu với Lào Cai. Đèo có nhiều đoạn dốc dài, khúc cua gắt, và thường có sương mù, mây phủ, nhất là buổi chiều. Xuất phát sớm để qua đèo trước trưa. Trên đỉnh đèo nhiệt độ thấp hơn hẳn dưới thung lũng, gió mạnh; mặc thêm áo ấm, găng tay trước khi lên, đừng đợi tới khi đã run tay trên tay lái.
Xuống dốc dài trên đèo Ô Quy Hồ là đoạn thử thách phanh nhất cả chuyến. Dùng số thấp, phanh nhẹ đều, dừng nghỉ ở những chỗ an toàn để phanh nguội nếu cảm thấy phanh kém đi. Tới Sa Pa vào trưa hoặc đầu chiều, nghỉ ngơi. Buổi chiều đi bộ quanh thị trấn hoặc xuống một bản gần, gửi xe lại.
Ngày 5: chặng về và việc gửi xe
Không chạy xe máy về theo cao tốc. Xe máy không được đi cao tốc Nội Bài – Lào Cai. Chạy về theo quốc lộ là một chặng rất dài sau bốn ngày đèo, và đó là lúc người lái mệt nhất.
Gửi xe theo tàu hoặc xe khách. Nhiều người chọn từ Sa Pa xuống Lào Cai, gửi xe máy theo tàu hoả hoặc xe khách về Hà Nội, còn người đi tàu hoặc xe. Thủ tục, giờ nhận gửi và yêu cầu về xăng trong bình có thể thay đổi; hỏi trước ở ga hoặc bến.
Chuẩn bị giấy tờ xe. Mang theo đăng ký xe, giấy phép lái xe, giấy tờ tuỳ thân; khi gửi xe có thể cần xuất trình. Chụp ảnh tình trạng xe trước khi gửi.
Thuê xe thì trả xe theo thoả thuận. Nếu thuê xe máy ở Hà Nội, hỏi trước bên cho thuê về cách trả xe khi kết thúc ở Lào Cai, có hỗ trợ gửi xe về hay không.
Dùng ngày năm làm dự phòng. Nếu một ngày trước đó bị mưa phải dừng, dịch toàn bộ lịch lùi một ngày; ngày năm chính là khoảng dư để làm điều đó mà không phải chạy dồn.
Mùa đi và phương án khi mưa, sạt lở
Cung này đẹp nhất vào mùa nước đổ và mùa lúa chín; tháng nói dưới đây là khoảng thường gặp, có thể lệch theo năm.
- Khoảng tháng 5–6: mùa nước đổ ở Mù Cang Chải, ruộng loang loáng nước; đầu mùa mưa, có mưa rào chiều.
- Khoảng tháng 9–10: lúa chín, mùa đẹp và đông nhất; đường đèo đông xe, đặt chỗ ở sớm.
- Mùa mưa (khoảng tháng 6–8): nguy cơ sạt lở cao trên các đèo; xem cảnh báo mỗi tối, dừng ngay khi có mưa lớn kéo dài.
- Mùa đông (khoảng tháng 12–2): rét đậm, có thể có băng giá trên đèo Ô Quy Hồ; đường trơn, tầm nhìn kém, chỉ đi khi quen chạy lạnh.
- Gặp sạt lở: dừng ở nơi an toàn, không đỗ dưới taluy dốc, không cố vượt qua đoạn đất đá mới sạt, chờ thông tin từ người địa phương.
- Không vượt ngầm tràn hay đoạn đường bị nước chảy qua, dù xe khác vẫn đi.
Một quy tắc giúp quyết định nhanh: nếu bạn phải hỏi "có nên đi tiếp trong mưa này không", câu trả lời thường là không. Ngày dự phòng trong lịch có mặt chính là để bạn không phải đánh cược.
Câu hỏi thường gặp
Người mới có nên đi xe máy cung Mù Cang Chải – Sa Pa không?
Không nên chọn làm chuyến đầu. Cung này có nhiều đèo lớn như Khau Phạ và Ô Quy Hồ, đổ dốc dài, sương mù. Người mới nên tập ở những cung ngắn như Mai Châu, Bắc Sơn, hoặc thuê xe kèm lái.
Đi xe máy Tây Bắc có được chạy cao tốc không?
Không. Xe máy không được đi cao tốc, kể cả cao tốc Nội Bài – Lào Cai. Bạn phải theo các quốc lộ, nên chặng đường dài và mệt hơn; tính thời gian và chỗ nghỉ cho phù hợp.
Đèo Ô Quy Hồ đi xe máy có nguy hiểm không?
Đèo dài, dốc, nhiều cua gắt và hay có sương mù, mây phủ, nhất là buổi chiều. Qua đèo vào buổi sáng, xuống dốc bằng số thấp, phanh nhẹ đều, dừng nghỉ để phanh nguội và không chạy khi trời tối.
Có thể gửi xe máy từ Lào Cai về Hà Nội không?
Nhiều người gửi xe máy theo tàu hoả hoặc xe khách từ Lào Cai về Hà Nội. Thủ tục, giờ nhận gửi và yêu cầu về xăng trong bình có thể thay đổi, nên hỏi trước ở ga hoặc bến xe.
Đi cung này mùa nào đẹp nhất?
Mùa nước đổ khoảng tháng 5–6 và mùa lúa chín khoảng tháng 9–10 thường đẹp nhất, nhưng năm nào cũng có thể lệch. Mùa mưa có nguy cơ sạt lở cao; mùa đông có thể có băng giá trên đèo.
Than Uyên ở đâu trên cung đường này?
Than Uyên thuộc tỉnh Lai Châu, nằm giữa Mù Cang Chải và đèo Ô Quy Hồ trên quốc lộ 32. Nơi đây có cánh đồng Mường Than, một trong bốn cánh đồng lớn của Tây Bắc, là điểm nghỉ hợp lý trước chặng đèo lên Sa Pa.