Một chuyến trekking qua đêm ở bản thường chia thành ngày thứ nhất dài hơn, đến bản trước khi trời tối, ngủ ở nhà dân, và ngày thứ hai ngắn hơn để về tới đường xe vào đầu giờ chiều. Hành lý chỉ nên gói trong một ba lô nhỏ đến vừa, có một bộ quần áo khô giữ riêng cho buổi tối và mọi thứ cần khô đặt trong túi chống nước.
Khác với cung trong ngày, trekking qua đêm cho bạn thấy thung lũng vào lúc khách đã về: khói bếp chiều, tiếng gà sáng, sương tan trên ruộng. Nhưng nó cũng đòi hỏi tính toán kỹ hơn về chặng, sức và hậu cần.
Bài này đi qua cách chia chặng, hành lý cho đêm ở nhà dân, nhịp đi của ngày thứ nhất và thứ hai, và những điều cần thống nhất với người dẫn đường, chủ nhà trước khi đi.
Chia chặng hai ngày một đêm
Nguyên tắc là để ngày đầu gánh phần lớn quãng đường khi chân còn khoẻ, và ngày sau đủ ngắn để có chỗ cho sự cố, thời tiết, chuyến xe về.
| Phần | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Sáng ngày 1 | Xuất phát sớm, đi chặng có dốc hoặc qua suối trước trưa | Chân khoẻ, trời thường ổn định hơn buổi chiều |
| Trưa ngày 1 | Nghỉ ăn ở bản giữa đường hoặc bên suối an toàn | Nghỉ đủ trước nửa sau |
| Chiều ngày 1 | Chặng nhẹ hơn, đến bản nghỉ đêm khi còn sáng | Có thời gian tắm, phơi đồ, làm quen nhà chủ |
| Sáng ngày 2 | Đi sau bữa sáng, chặng ngắn hơn ngày 1 | Chân còn mỏi, cần thời gian khởi động |
| Trưa ngày 2 | Ra tới đường xe, điểm đón | Dư thời gian cho chuyến xe về và sự cố |
Một sai lầm phổ biến là chia đều quãng đường hai ngày rồi xuất phát muộn ngày đầu vì đến thung lũng bằng xe đêm. Nếu phải đi ngay sau chuyến xe đêm, hãy rút ngắn ngày đầu và chấp nhận ngày hai dài hơn một chút, nhưng vẫn bảo đảm đến bản trước khi tối.
Hành lý gọn cho đêm ở nhà dân
Chủ nhà nhận khách trekking thường đã có chăn, đệm hoặc chiếu, màn. Bạn không cần mang đồ ngủ như đi cắm trại, nhưng cần vài thứ để đêm ở nhà sàn thoải mái và ngày hôm sau đi tiếp được.
- Một bộ quần áo khô chỉ dùng cho buổi tối và đêm, gói kín trong túi chống nước; sáng hôm sau mặc lại bộ đi đường dù còn ẩm, giữ bộ khô cho lúc cần.
- Áo ấm mỏng cho buổi tối: nhiều thung lũng cao lạnh hơn rõ rệt khi mặt trời khuất, kể cả mùa hè.
- Đèn đội đầu: điện ở một số bản có thể yếu hoặc mất khi mưa, nhà vệ sinh có khi ở tách khỏi nhà chính.
- Đồ vệ sinh cá nhân tối giản, khăn nhanh khô, giấy vệ sinh và túi đựng rác mang về.
- Sạc dự phòng đầy và dây sạc; ổ điện trong nhà dân thường ít, không nên chiếm hết.
- Dép mềm để đi trong sân, đi tắm, cho chân nghỉ khỏi giày.
- Thuốc cá nhân bạn đang dùng hằng ngày, đủ dùng thêm một hai ngày phòng khi bị kẹt lại vì mưa.
- Một ít đồ ăn nhẹ giữ sức cho chặng ngày hai trước khi kịp ăn trưa.
Giữ ba lô nhẹ là chuyện an toàn chứ không chỉ chuyện thoải mái. Ba lô nặng làm bạn mất thăng bằng trên bờ ruộng và dốc đất, và mỏi nhanh hơn ở ngày thứ hai. Thứ gì không chắc dùng tới thì để lại chỗ ở ban đầu.
Nhịp đi của ngày thứ nhất
Ngày đầu thường là ngày người ta đi quá nhanh vì phấn khởi và vì sức còn sung. Giữ nhịp mà bạn vẫn nói chuyện được thành câu; nếu thở dốc đến mức chỉ nói được vài chữ, bạn đang đốt sức của ngày mai.
Nghỉ ngắn và đều — vài phút sau mỗi quãng đi — tốt hơn nghỉ dài ít lần. Nghỉ dài làm cơ thể nguội, lúc đứng dậy chân nặng hơn. Mỗi lần nghỉ, uống vài ngụm nước và ăn chút gì, đừng chờ khát hay đói mới làm.
Ghi nhớ giờ đến bản nghỉ đêm đã định và tính ngược: nếu tới giữa trưa mà chưa đi được khoảng hai phần ba quãng đường của ngày, hãy bàn với người dẫn đường rút ngắn hoặc ngủ ở bản gần hơn nếu có thể. Đến bản khi trời còn sáng cho bạn thời gian tắm, phơi đồ, nhìn quanh và để chủ nhà chuẩn bị bữa tối mà không vội.
Đến bản rồi, đừng vội ngồi bệt quá lâu. Đi bộ nhẹ vài phút quanh nhà, vươn duỗi bắp chân, đùi, lưng; đó là cách rẻ nhất để sáng mai bước xuống cầu thang nhà sàn mà không nhăn mặt.
Buổi tối ở nhà chủ
Thống nhất giờ ăn và giờ ngủ. Gia đình trong bản thường ăn tối sớm và đi ngủ sớm vì sáng dậy làm đồng. Hỏi giờ ăn, giờ tắm để không làm xáo trộn nếp nhà.
Tắm sớm khi còn nước nóng và trời còn ấm. Ở nhiều nơi, nước nóng đun bằng bếp củi hoặc bình nhỏ, đủ cho vài người. Tắm nhanh, nhường người sau.
Rượu mời: nhận lời có chừng mực. Chủ nhà có thể mời rượu trong bữa tối như một cách tiếp khách. Bạn có thể nhận một chén, cảm ơn, rồi từ chối nhẹ nhàng vì mai còn đi đường xa. Say ở nhà sàn với cầu thang dốc và sáng mai đi dốc đất là chuyện không nên.
Phơi đồ ướt đúng chỗ. Hỏi chủ nhà chỗ phơi; đừng treo quần áo, giày bẩn lên những nơi trong nhà mà gia đình giữ gìn. Giày để dưới chân cầu thang hoặc chỗ chủ nhà chỉ.
Hỏi trước khi chụp ảnh trong nhà. Gian giữa nhà, góc bếp, người trong gia đình đang sinh hoạt là những thứ cần xin phép. Nhiều gia đình vui vẻ đồng ý, nhưng có những góc trong nhà họ không muốn khách chụp, và bạn nên tôn trọng điều đó mà không cần hỏi lý do.
Giữ yên lặng khi đêm xuống. Nhà sàn thường không có vách ngăn kín; tiếng nói chuyện, nhạc từ điện thoại vọng khắp nhà. Gia đình chủ và các khách khác cần ngủ.
Ăn, uống và giữ sức trong hai ngày
Ăn sáng đủ trước khi xuất phát. Chặng sáng thường là chặng có dốc. Đi với bụng rỗng làm bạn hụt sức nhanh, run tay chân ở đoạn xuống. Nếu xuất phát sớm trước giờ ăn của chỗ ở, nhờ chuẩn bị sẵn đồ ăn mang theo.
Mang nước đủ cho chặng dài nhất không có nhà dân. Hỏi người dẫn đoạn nào có nhà để xin hoặc mua nước, đoạn nào không. Nước suối và nước mương cần xử lý trước khi uống, dù trông trong.
Ăn ít mà nhiều lần. Mỗi lần nghỉ ngắn ăn một chút: trái cây khô, bánh, xôi nắm. Cách này giữ sức đều hơn một bữa trưa thật no rồi phải leo dốc ngay sau đó.
Bù muối và nước sau ngày ra nhiều mồ hôi. Mùa nóng ẩm, bạn mất nhiều mồ hôi hơn mình tưởng. Bữa tối ở nhà chủ với canh, rau, cơm là dịp bù lại. Uống nước đều buổi tối thay vì cố uống thật nhiều trước khi đi ngủ.
Báo trước chuyện ăn kiêng, dị ứng. Gia đình nhận khách nấu theo những gì sẵn có trong nhà và trong vườn. Nói trước qua người dẫn để chủ nhà không phải lúng túng vào phút cuối.
Ngày thứ hai: đi chậm hơn và để dư thời gian
Sáng ngày hai, chân thường mỏi và cứng hơn bạn nghĩ, nhất là bắp chân và đùi trước sau những đoạn xuống dốc hôm qua. Khởi động vài phút, đi chậm trong khoảng nửa giờ đầu cho cơ ấm lên rồi mới tăng nhịp.
Xuất phát sau bữa sáng, đừng quá muộn. Ngày hai nên ngắn hơn ngày một vì hai lý do: bạn mệt hơn, và bạn cần dư thời gian cho chuyến xe về, cho một trận mưa bất chợt hay một đoạn đường phải đi vòng.
Trước khi rời nhà chủ, kiểm tra lại đồ đạc, mang rác của mình theo, cảm ơn gia đình và thanh toán đúng như đã thoả thuận. Nếu muốn mua đồ thủ công hay nông sản của gia đình, đây là lúc hợp lý, nhưng không có nghĩa vụ.
Báo cho người đón hoặc chỗ ở ban đầu giờ dự kiến tới điểm cuối. Nếu có thay đổi, nhắn lại khi đi qua chỗ có sóng điện thoại.
Ngày hai cũng là ngày dễ chủ quan nhất. Đường về thường quen hơn, đoàn đã nói chuyện rôm rả, ai cũng nghĩ đến chuyến xe và bữa tối ở phố. Nhưng phần lớn cú trượt chân lại xảy ra ở những giờ cuối, khi chân mỏi và đầu óc đã nghĩ chuyện khác. Giữ nguyên nhịp nghỉ như ngày đầu và đi chậm ở các đoạn xuống dốc cho đến bước cuối cùng.
Những việc chốt trước khi đi
Trekking qua đêm có nhiều mắt xích hơn cung trong ngày: người dẫn, nhà nghỉ đêm, xe đón, đồ để lại. Rà danh sách dưới đây vào tối hôm trước.
- Thống nhất với người dẫn đường: cung đi, bản nghỉ đêm, giờ xuất phát hai ngày, công đã gồm bữa ăn và chỗ ngủ hay chưa.
- Xác nhận gia đình nhận khách đêm đó biết số người, có ai ăn kiêng, dị ứng thức ăn.
- Đặt xe đón ở điểm cuối ngày hai, có số liên lạc của người lái và một phương án nếu xe không vào được do mưa.
- Để lại hành lý không cần mang ở chỗ ở ban đầu, hỏi rõ giờ lấy lại.
- Gửi lịch trình cho người ở nhà: tên bản nghỉ đêm, giờ dự kiến về, người dẫn đường là ai.
- Xem dự báo thời tiết hai ngày và cảnh báo lũ quét, sạt lở cho khu vực.
Nếu dự báo mưa lớn cả hai ngày, hãy cân nhắc chuyển thành hai cung trong ngày từ cùng một chỗ ở. Bạn vẫn thấy thung lũng, nhưng không bị kẹt giữa hai bản khi suối lên.
Câu hỏi thường gặp
Trekking qua đêm có cần mang túi ngủ không?
Thường là không, nếu ngủ ở nhà dân đã nhận khách trekking, vì họ có chăn đệm và màn. Hãy hỏi người dẫn đường hoặc chỗ ở trước. Ở một số thung lũng cao vào mùa đông, mang thêm một túi lót mỏng giúp ấm và sạch hơn. Ngủ lều ngoài trời là chuyện khác, cần chuẩn bị riêng.
Ba lô cho chuyến hai ngày một đêm nên cỡ bao nhiêu?
Một ba lô khoảng hai mươi đến ba mươi lít thường đủ khi ngủ ở nhà dân, vì không phải mang đồ ngủ và bếp. Quan trọng hơn dung tích là ba lô có đai hông, ôm lưng, đã đeo quen. Mọi thứ cần khô nên để trong túi chống nước bên trong.
Có nên mang quà cho gia đình nhận khách không?
Không bắt buộc. Nếu muốn, một món nhỏ thiết thực như ít đồ ăn từ quê bạn là cử chỉ dễ thương. Tránh tặng tiền mặt hay kẹo trực tiếp cho trẻ em trong bản. Cách ủng hộ tốt nhất vẫn là trả đúng thoả thuận, cư xử tôn trọng và giới thiệu cho người khác.
Ngủ nhà sàn có lạnh không?
Tuỳ mùa và độ cao. Ở các thung lũng cao phía Bắc, đêm mùa đông có thể rất lạnh, nhà sàn bằng gỗ, tre thường có khe hở. Chủ nhà thường có chăn dày. Bạn nên mang áo ấm, tất khô cho buổi tối và đi ngủ với đầu, chân được giữ ấm.
Nếu mưa lớn kẹt lại ở bản thì sao?
Hãy ở lại, đừng cố đi khi suối lên hay đường sạt. Báo cho người đón và người ở nhà, thoả thuận với chủ nhà về thêm một đêm. Đây là lý do nên mang thuốc cá nhân dư một hai ngày và để lịch về có khoảng trống. Người dẫn đường sẽ biết khi nào đi tiếp được.
Có nên đi qua đêm khi chưa từng đi cung một ngày nào không?
Không nên. Hãy đi ít nhất một cung trong ngày ở thung lũng trước để biết sức mình trên đường đất, độ ẩm và dốc. Nếu thấy thoải mái sau cung một ngày, chuyến qua đêm lần sau sẽ dễ chịu hơn nhiều so với nhảy thẳng vào hai ngày đi bộ.