Trẻ em đi trekking thung lũng được, và thường rất thích, nếu bạn chọn cung ngắn hơn hẳn cung của người lớn, đi theo nhịp của trẻ, và có đường lui ra xe ở nhiều điểm. Cung lý tưởng cho gia đình là đường bằng hoặc dốc nhẹ dọc lòng thung lũng, qua bản, qua ruộng, có suối nông để ngắm từ bờ, không có đoạn qua suối sâu hay dốc đất dài.
Với trẻ, đích đến ít quan trọng hơn những gì gặp dọc đường: con trâu, cái cối giã gạo, đàn vịt dưới ruộng. Một buổi đi hai tiếng mà con vui thì tốt hơn một cung dài mà cả nhà mệt, cáu.
Bài này gợi ý cách chọn cung theo độ tuổi, địu bé an toàn, chia nhịp đi và nghỉ, những chỗ trong thung lũng đặc biệt nguy hiểm với trẻ, và cách giữ cho con muốn đi tiếp.
Chọn cung theo độ tuổi
Mỗi đứa trẻ một khác, nên bảng dưới chỉ là gợi ý khởi đầu. Hãy điều chỉnh theo việc con đã quen đi bộ chưa, sức khoẻ thế nào, và thời tiết hôm đó.
| Độ tuổi | Kiểu cung gợi ý | Lưu ý chính |
|---|---|---|
| Dưới khoảng 3 tuổi | Đường bằng ngắn quanh bản, người lớn địu hoặc bế phần lớn thời gian | Sức người địu quyết định cung; tránh nắng gắt và lạnh |
| Khoảng 3–6 tuổi | Cung một đến hai tiếng, nhiều điểm dừng, có xe đón | Trẻ tự đi từng quãng ngắn, cần được bế lúc mỏi |
| Khoảng 7–10 tuổi | Cung nửa ngày dọc lòng thung lũng, dốc nhẹ | Đi được khá xa nếu nghỉ đều và có điều để khám phá |
| Từ khoảng 11 tuổi | Có thể đi cung một ngày nếu đã quen đi bộ | Vẫn chọn theo người yếu nhất trong nhà, không theo trẻ khoẻ nhất |
Độ dài nên tính bằng thời gian chứ không bằng ki-lô-mét. Trẻ nhỏ dừng lại rất nhiều — và đó là điều tốt. Lên kế hoạch gấp đôi thời gian bạn nghĩ người lớn cần cho cùng một quãng.
Cũng đừng đánh giá thấp trẻ. Nhiều em bảy tám tuổi đi bền hơn bố mẹ nếu đường có nhiều thứ để xem và được nghỉ đúng lúc. Điều làm trẻ bỏ cuộc thường không phải quãng đường mà là cái nóng, cái đói, đôi giày chật hoặc cảm giác bị giục. Giải quyết bốn thứ đó trước, rồi hãy kết luận con có đi được cung dài hơn hay không.
Địu bé trên đường đất: an toàn của người địu là trên hết
Người địu phải vững chân. Khi địu con, bạn không nhìn rõ bàn chân mình, trọng tâm lệch, và nếu ngã thì bé ngã theo. Chọn cung không có bờ ruộng hẹp, dốc đất trơn hay qua suối khi đang địu.
Dùng địu có đai hông chắc chắn. Địu có đai hông chuyển phần lớn sức nặng xuống hông, đỡ mỏi vai trên đường dài. Tập địu ở nhà vài buổi trước chuyến đi.
Để ý nhiệt độ của bé. Bé ngồi yên trong địu không vận động nên lạnh nhanh hơn người lớn khi trời gió, và nóng nhanh khi áp sát người bạn dưới nắng. Thường xuyên sờ gáy, tay chân bé.
Che nắng và côn trùng. Mũ rộng vành, áo dài tay mỏng. Đặc biệt chú ý cành cây ngang tầm đầu bé khi đi qua lối có bụi rậm.
Đổi người địu thường xuyên. Hai người lớn thay phiên giúp không ai kiệt sức. Người không địu đi ngay sau để đỡ khi cần.
Cho bé ra khỏi địu theo nhịp. Ngồi lâu một tư thế làm bé khó chịu và người địu mỏi lưng. Mỗi lần nghỉ, cho bé ra ngoài vận động, bò hay đi chập chững trên chỗ cỏ bằng, sạch dưới sự trông chừng của người lớn, rồi mới địu tiếp.
Nhịp đi và nghỉ hợp với trẻ
Trẻ đi theo từng đợt: chạy lên trước, dừng lại rất lâu ở một vũng nước, rồi đột ngột kêu mỏi. Thay vì cố giữ nhịp đều kiểu người lớn, hãy chia cung thành những chặng ngắn có một điểm hẹn cụ thể — cây đa đầu bản, cây cầu tre, nhà có cối nước — để con có mục tiêu gần.
Nghỉ trước khi trẻ mệt, không phải sau. Mỗi lần dừng, cho con uống nước và ăn một chút. Trẻ thường không tự nói khát hay đói cho tới khi đã cáu. Mang đồ ăn con quen ăn ở nhà, vì đi xa không phải lúc thử món lạ cho trẻ kén ăn.
Đặt giờ quay về sớm hơn hẳn so với cung người lớn. Trẻ mệt vào cuối buổi có thể ngủ gục trên vai, và quãng đường về khi ấy là bạn bế hoặc cõng. Chọn cung mà ở khoảng giữa có thể gọi xe đón.
Đừng biến cung đi thành một bài thi sức bền. Không so con với trẻ nhà khác, không chê con đi chậm. Một chuyến đi dễ chịu làm con muốn đi lần sau; một chuyến bị thúc ép thì ngược lại.
Những chỗ trong thung lũng đặc biệt nguy hiểm với trẻ
Thung lũng có nhiều thứ thú vị với trẻ, và cũng chính những thứ đó là nguy hiểm khi người lớn lơ là. Quy tắc chung: ở những chỗ dưới đây, trẻ đi giữa hai người lớn hoặc được nắm tay.
- Mép suối và vũng nước: trẻ nhỏ có thể đuối nước ở chỗ nước rất nông. Không để trẻ chơi một mình ở mép suối, kể cả chỗ trông hiền.
- Mương dẫn nước và phai chắn suối: lòng mương bê tông trơn, chân phai có dòng cuộn ngược.
- Bờ ruộng hẹp và bờ ruộng bậc thang cao: một bước hụt có thể ngã xuống thửa ruộng thấp hơn nhiều.
- Trâu bò, chó trong bản: dặn con không chạy tới gần, không vuốt ve con vật lạ, không đứng sau lưng trâu.
- Đường bê tông nhỏ có xe máy: xe trong bản chạy quen đường, khúc cua khuất; giữ trẻ ở phía trong.
- Cầu tre, cầu treo: người lớn dắt trẻ qua, không để trẻ chạy hay nhún.
- Cây, quả lạ ven đường: dặn con không hái ăn thử bất cứ thứ gì chưa hỏi người lớn.
Trước chuyến đi, nói với con vài quy tắc ngắn và dễ nhớ, chẳng hạn: luôn nhìn thấy bố mẹ, không lại gần nước một mình, hỏi trước khi chạm vào con vật hay cây lạ. Nhắc lại ở đầu mỗi chặng.
Đồ mang theo cho trẻ
Danh sách này dành riêng cho trẻ, bổ sung vào đồ của người lớn. Đóng vào một túi riêng để không phải lục tìm giữa đường.
- Một bộ quần áo thay hoàn chỉnh, gồm cả tất và quần lót, trong túi chống nước; trẻ rất hay ướt hoặc lấm bùn.
- Áo ấm mỏng và áo mưa cỡ trẻ; thời tiết ở thung lũng đổi nhanh và trẻ nhiễm lạnh nhanh hơn người lớn.
- Mũ rộng vành, kem chống nắng phù hợp với trẻ, kem hoặc chai xịt chống côn trùng dành cho trẻ theo tuổi trên nhãn.
- Nước và đồ ăn con quen, nhiều hơn bạn nghĩ cần.
- Giày đi đã quen, đế bám; tránh dép lê, dép tông trên đường đất.
- Khăn ướt, băng dán cá nhân, túi đựng rác và đồ bẩn.
- Thuốc trẻ đang dùng theo chỉ định của bác sĩ, kèm giấy ghi chú bệnh nền, dị ứng nếu có.
- Một món đồ nhỏ con thích để dỗ khi mệt; với trẻ lớn hơn, một cuốn sổ trắng và bút chì để vẽ lại thứ con thấy.
Trẻ lớn có thể đeo một ba lô nhỏ đựng nước và áo mưa của chính mình. Việc tự mang đồ làm nhiều trẻ thấy mình là thành viên thật của chuyến đi, nhưng đừng để ba lô của con nặng.
Chuẩn bị cho con ở nhà trước chuyến đi
Vài tuần trước chuyến đi, cả nhà đi bộ cùng nhau vào cuối tuần: công viên, bờ đê, con đường quanh khu nhà. Bắt đầu bằng ba mươi phút rồi kéo dài dần. Bạn sẽ biết con đi được bao lâu thì bắt đầu kêu mỏi, và đó là thông tin quý nhất để chọn cung.
Cho con đi đôi giày sẽ mang trong những buổi đi bộ này. Trẻ lớn nhanh, đôi giày vừa cách đây vài tháng có thể đã chật; phồng chân ngày đầu là cách nhanh nhất làm hỏng cả chuyến đi.
Kể cho con nghe về nơi sắp đến: thung lũng là gì, vì sao có ruộng bậc thang, người dân ở đó sống thế nào, nói tiếng gì. Xem cùng con vài tấm ảnh phong cảnh. Trẻ biết trước điều mình sắp thấy thì háo hức tìm kiếm hơn, và ít sợ hãi khi gặp con trâu to hay cây cầu tre lắc lư.
Đây cũng là lúc dạy con cách cư xử khi đến bản: chào người lớn, không chạy vào nhà người khác, không chỉ trỏ hay cười cợt trang phục, tiếng nói khác mình, hỏi bố mẹ trước khi chụp ảnh ai đó. Những điều này trẻ học nhanh hơn người lớn nghĩ, nếu được giải thích bằng lời dễ hiểu và thấy chính bố mẹ làm như vậy.
Giữ cho con muốn đi tiếp
Trẻ ít khi hứng thú với "cảnh đẹp" theo cách người lớn nhìn. Thứ giữ chân trẻ là những việc cụ thể để làm và để tìm: đếm có bao nhiêu thửa ruộng từ đây xuống suối, tìm xem con trâu ở đâu, đoán xem nhà nào đang nấu cơm vì có khói. Biến cung đường thành chuỗi câu đố nhỏ như vậy giúp trẻ quên mỏi.
Thử cho con dẫn một đoạn ngắn trên đường bằng, an toàn — đi trước vài bước, chọn lối rẽ khi bạn đã biết cả hai lối đều ổn. Cảm giác được tin cậy làm trẻ chú tâm vào đường đi hơn.
Giải thích cho con về những gì đang thấy: vì sao ruộng phải làm thành bậc, nước từ đâu chảy về, các bạn trong bản đi học bằng đường nào. Nếu gặp gia đình trong bản, dạy con chào hỏi lễ phép và không chạy vào nhà, sân người khác.
Kết thúc chuyến đi khi con còn vui, đừng cố thêm một chặng. Câu "mai mình đi tiếp nhé" luôn tốt hơn một đứa trẻ khóc vì kiệt sức ở bờ ruộng cuối cùng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì đi trekking thung lũng được?
Trẻ ở hầu hết độ tuổi đều có thể đi, khác nhau ở kiểu cung. Bé nhỏ thì người lớn địu trên đường bằng ngắn; trẻ mẫu giáo đi được những quãng ngắn có nhiều điểm dừng; trẻ tiểu học khoẻ mạnh có thể đi nửa ngày. Nếu con có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ trước khi đi.
Có nên cho trẻ đi trekking mùa mưa không?
Có thể, nếu chỉ đi cung rất ngắn trên đường bằng hoặc đường bê tông trong bản, tránh dốc đất, bờ ruộng hẹp và qua suối. Trẻ ướt dễ bị lạnh nên mang đủ quần áo thay. Ngày mưa to hay có cảnh báo lũ quét, sạt lở thì không nên đưa trẻ đi cung có suối.
Làm sao khi con đòi bế giữa đường?
Đó là chuyện bình thường, nên tính trước. Chọn cung mà người lớn còn đủ sức bế hoặc cõng đoạn về, hoặc có xe đón ở giữa. Nghỉ, cho con ăn uống, rồi thử một chặng ngắn với điểm hẹn gần. Nếu con thật sự mệt, đừng ép; rút ngắn cung là quyết định đúng.
Có nên dùng địu cho trẻ ba bốn tuổi không?
Có, nhiều gia đình mang địu cho trẻ tới tuổi mẫu giáo để con đi tự do lúc khoẻ và ngồi địu lúc mỏi. Hãy kiểm tra giới hạn cân nặng của loại địu đang dùng. Người địu một trẻ lớn sẽ mệt nhanh, nên chọn cung bằng và chia phiên giữa người lớn.
Trẻ bị côn trùng đốt, đỉa bám thì xử lý thế nào?
Giữ bình tĩnh để trẻ không hoảng. Với đỉa bám, đừng giật mạnh; gỡ nhẹ từ phần đầu miệng hút, rửa sạch và che vết. Theo dõi vết đốt của côn trùng. Nếu trẻ sưng nhiều, khó thở, nổi mẩn khắp người hay sốt sau chuyến đi, đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Trẻ có nên mang quà cho các bạn nhỏ trong bản không?
Không nên để trẻ phát kẹo hay tiền cho trẻ em trong bản ven đường, vì dễ tạo thói quen xin khách. Nếu muốn chia sẻ, hãy hỏi người dẫn đường hoặc chủ nhà về cách phù hợp, chẳng hạn ủng hộ qua trường học hay tổ chức của bản. Dạy con chào hỏi thân thiện là đủ đẹp rồi.